Partnerorganisaties: Thomas More Hogeschool en AZ St. Antonius Ziekenhuis
Studietype: gerandomiseerde pilotstudie met parallelle groepen
N: totaal 23 patiënten, VR conditie N is 11, controleconditie N is 12

Achtergrond en doel
Patiënten op een psychiatrische afdeling in een algemeen ziekenhuis rapporteren frequent verhoogde spanning, onrust en overprikkeling. Ontspanningsoefeningen kunnen effectief zijn, maar zijn niet altijd haalbaar in een klinische afdelingscontext waarin concentratieproblemen, somatische klachten, prikkelbelasting en omgevingsstress een rol spelen. Virtual Reality kan in dit kader relevant zijn doordat het een gecontroleerde, immersieve setting biedt die externe prikkels kan dempen en de interventie meer stapsgewijs kan structureren. Deze pilotstudie had als doel te onderzoeken of VR met medische hypnose leidt tot een grotere toename in ervaren ontspanning en een grotere afname in spanningsgevoel dan reguliere ontspanningsoefeningen zonder VR, uitgevoerd binnen dezelfde klinische context en met een vergelijkbare sessiedosering.

Experimentele opzet
De studie had een parallel groepsontwerp met random toewijzing. Deelnemers werden willekeurig toegewezen aan één van twee condities. Beide condities bestonden uit twee sessies. Metingen vonden plaats vóór en direct na de sessies, zodat acute veranderingen in ontspanning en spanning konden worden vastgesteld.

Interventieconditie
De VR conditie omvatte 11 patiënten. De interventie bestond uit twee sessies VR medische hypnose, aangeboden via een VR headset. Tijdens de sessies werden fysiologische parameters geregistreerd via de headset, waaronder hartslag en, waar mogelijk, hartslagvariabiliteit. De intentie hiervan was om naast subjectieve beleving ook fysiologische indicaties van ontspanning te kunnen evalueren.

Controleconditie
De controleconditie omvatte 12 patiënten. Deelnemers ontvingen twee sessies reguliere ontspanningsoefeningen zonder VR technologie. De sessiefrequentie en meetmomenten waren gelijk aan de VR conditie, waardoor het primaire verschil lag in de delivery en de immersieve component van de interventie.

Uitkomstmaten
Subjectieve ontspanning werd gemeten met de VAS ontspanningsschaal op een schaal van 1 tot 10, waarbij hogere scores duiden op meer ervaren ontspanning. Spanningsgevoel werd gemeten met de POMS tension schaal, waarbij lagere scores wijzen op minder spanning. Hartslagfrequentie en hartslagvariabiliteit werden meegenomen als fysiologische indicatoren van ontspanning, met de kanttekening dat fysiologische responsen bij klinische populaties beïnvloed kunnen worden door medicatie, comorbiditeit en baseline stressniveau.

Resultaten
De VR groep rapporteerde na afloop significant hogere ontspanningsscores op de VAS dan de controlegroep. Op de POMS tension schaal liet de VR groep eveneens een significante daling in spanningsgevoel zien ten opzichte van de controleconditie. Er werd een afname in hartslag waargenomen na VR sessies, maar deze verandering bereikte geen statistische significantie. Daarnaast werd geen duidelijk verband gevonden tussen de mate van hartslagverlaging en het subjectief gerapporteerde ontspanningsgevoel.

Interpretatie en klinische relevantie
De resultaten ondersteunen dat VR medische hypnose in deze setting vooral samenhangt met verbeteringen in subjectieve beleving van ontspanning en spanning. Een plausibel mechanisme is dat immersie de aandacht meer bindt aan de interventie en externe prikkels reduceert, waardoor de interventie minder afhankelijk is van actieve concentratie. Het uitblijven van statistisch significante fysiologische effecten is niet ongebruikelijk in kleine pilots, zeker wanneer fysiologische variatie groot is. Dit betekent niet dat er geen fysiologische respons is, maar wel dat de studie mogelijk onvoldoende statistische power had om subtiele effecten te detecteren. De bevinding dat subjectieve uitkomsten verbeteren zonder een duidelijke relatie met hartslagverandering benadrukt dat subjectieve en fysiologische metingen verschillende aspecten van ontspanning kunnen representeren.

Beperkingen
De steekproef is beperkt, wat de precisie van effectschattingen vermindert. De uitkomsten zijn gebaseerd op acute pre en post metingen en zeggen daardoor weinig over duurzaamheid. Ook kan de klinische heterogeniteit van PAAZ patiënten en het gebruik van psychofarmaca de interpretatie van fysiologische maten bemoeilijken.

Conclusie
In deze gerandomiseerde pilotstudie bij 23 PAAZ patiënten leidde VR gebaseerde medische hypnose tot significante verbeteringen in ervaren ontspanning en spanningsreductie vergeleken met reguliere ontspanningsoefeningen. De resultaten ondersteunen de inzetbaarheid van Psylaris Relax als aanvullende interventie in klinische psychiatrische settings, met vervolgstappen gericht op grotere steekproeven en langere follow up.

Figuur 1. VAS ontspanningsscores vóór en na per conditie

Figuur 2. POMS tension scores vóór en na per conditie