Partnerorganisatie: Universiteit Tilburg
Studietype: gerandomiseerd experiment met herhaalde metingen
N: 120 studenten
Status: afgerond, publicatie gepland

Achtergrond en doel
Ontspanningsinterventies kunnen zowel via audio als via VR worden aangeboden. Een relevante vraag is of VR bovenop ontspanningseffecten ook extra meerwaarde biedt in beleving, motivatie en fysiologische respons. Daarnaast is het belangrijk om mogelijke mechanismen te onderzoeken, zoals ervaren aanwezigheid, en mogelijke barrières zoals simulator sickness. Het doel van deze studie was daarom om te toetsen in hoeverre actieve VR ontspanning leidt tot grotere vermindering van stress en grotere toename in ontspanning dan audio interventies, en om de rol van presence, immersive tendencies en cybersickness te onderzoeken.

Experimentele opzet
Deelnemers ondergingen eerst een stressinductie en werden vervolgens gerandomiseerd naar één van vier condities. De eerste conditie was actieve 3D VR ontspanning binnen de medische hypnose module, waarbij deelnemers door een virtuele omgeving bewegen met begeleide meditatie. De tweede conditie was actieve 360 graden VR ontspanning binnen de relaxatie module met 360 graden video’s en begeleiding. De derde conditie was actieve audio ontspanning met geleide meditatie zonder VR. De vierde conditie was een passieve audio controle met neutrale alledaagse geluiden. Elke interventie duurde 25 minuten. Metingen vonden plaats vóór en na de interventie.

Uitkomstmaten
Subjectieve uitkomsten omvatten stress, ontspanning, plezier en arousal. Fysiologische uitkomsten omvatten hartslag, hartslagvariabiliteit en ademhalingsfrequentie. Mechanistische en modererende variabelen omvatten presence, simulator sickness en immersive tendencies.

Resultaten
Alle condities lieten een significante toename in ontspanning en afname in stress zien. Er werden geen significante verschillen gevonden tussen VR condities en audio condities op zelfgerapporteerde ontspanning en stress. VR condities lieten lichte, grotendeels niet significante verschillen zien ten opzichte van audio en controle op enkele uitkomstmaten. Op fysiologisch niveau werd een significant verschil in hartslagvariabiliteit gevonden tussen de 3D VR conditie en de passieve controleconditie, wat wijst op een sterker lichamelijk effect van immersieve VR ten opzichte van passieve controle. Zelfgerapporteerd plezier was significant hoger in de VR condities dan in de passieve controleconditie. Presence verschilde duidelijk tussen 3D VR en 360 graden VR en correleerde positief met ontspanning en negatief met stress.

Interpretatie en klinische relevantie
Deze studie levert een genuanceerd beeld. Ontspanning kan effectief worden opgewekt via meerdere modaliteiten, waaronder audio. VR blijkt niet per definitie superieur op zelfrapportage van ontspanning en stress in een korte laboratoriuminterventie. Tegelijkertijd laat VR wel meerwaarde zien op beleving, plezier en op specifieke fysiologische respons, en presence lijkt een relevante mechanistische schakel. In klinische praktijk kan dit betekenen dat VR vooral waardevol is wanneer motivatie, engagement en therapietrouw belangrijk zijn, of wanneer cliënten moeite hebben om audio interventies vol te houden. De relatie tussen presence en ontspanning suggereert dat kwaliteit van immersie en gebruikservaring, waaronder comfort van de headset en contentkeuze, relevant is voor effect.

Beperkingen
De populatie bestond uit studenten, wat generaliseerbaarheid naar klinische populaties beperkt. De interventieduur was éénmalig en relatief kort, waardoor effecten op lange termijn niet worden onderzocht. Stressinductie en laboratoriumcontext verschillen van real world stress.

Conclusie
De studie ondersteunt dat VR ontspanning haalbaar is en dat presence samenhangt met ontspanning en stress, met aanwijzingen voor fysiologische meerwaarde van 3D VR ten opzichte van passieve controle en hogere ervaren plezier in VR. Deze resultaten onderbouwen Psylaris Relax als evidence informed interventie, met een duidelijke rol voor kwaliteitsaspecten die presence versterken.