Partnerorganisatie: Thomas More Hogeschool
Studietype: pilotstudie met herhaalde metingen
N: 26 zorgprofessionals, 20 vrouwen, gemiddelde leeftijd 39 jaar

Achtergrond en doel
Zorgprofessionals worden geconfronteerd met hoge werkdruk, emotionele belasting en onregelmatige diensten. Stress en vermoeidheid hebben niet alleen gevolgen voor welzijn, maar kunnen ook samenhangen met verzuim, verloop en ervaren kwaliteit van zorg. Praktische interventies die in korte tijd inzetbaar zijn tijdens pauzemomenten zijn daarom relevant. VR ontspanning kan hierbij een bijzondere positie innemen omdat de interventie gestructureerd is en minder afhankelijk van aangeleerde ontspanningsvaardigheden. Deze pilotstudie had als doel om de bruikbaarheid en effectiviteit van VR medische hypnose te onderzoeken als ontspanningstool voor zorgprofessionals, met aandacht voor veranderingen in negatieve affectieve states en voor fysiologische markers die passen bij ontspanning.

Opzet en procedure
Deelnemers ontvingen een VR interventie waarbij zij werden ondergedompeld in een virtuele strandomgeving met auditieve begeleiding. De interventie bestond uit minimaal twee VR sessies van ongeveer 25 minuten, verspreid over vier weken. De studie richtte zich op effecten binnen sessies en over het traject, waarbij metingen gekoppeld werden aan de sessies en aan begin en eindmomenten in het traject. Naast effectmeting werd ook aandacht besteed aan praktische inzetbaarheid, omdat implementatie in een ziekenhuis of zorginstelling afhankelijk is van timing, workflow en acceptatie.

Uitkomstmaten
Psychologische effecten werden gemeten met de PANAS negatief affect score, die negatieve gevoelens zoals spanning, boosheid en vermoeidheid weerspiegelt. Fysiologische effecten werden gemeten via hartslag en hartslagvariabiliteit met behulp van sensoren in de VR headset. Daarnaast werden online vragenlijsten gebruikt om ervaren ontspanning voor en na sessies vast te leggen. Er is ook geïnventariseerd op welke momenten in de werkdag VR het meest effectief werd ervaren, bijvoorbeeld tijdens dagdienst of in pauzes, en of het plannen van een sessie de bruikbaarheid beïnvloedde.

Resultaten
Na VR sessies werd een significante daling waargenomen in spanning, boosheid en vermoeidheid op basis van de PANAS negatief affect score. De grootste verbeteringen werden gezien na de eerste en de laatste sessie, wat kan wijzen op een combinatie van initiële respons en een effect van herhaalde blootstelling. Op fysiologisch niveau daalde de gemiddelde hartslag met 2,9 slagen per minuut tijdens VR sessies, wat wijst op een meetbare ontspanningsreactie. De meeste deelnemers rapporteerden dat VR het meest effectief was tijdens dagdienst of tijdens een pauzemoment, vooral wanneer het moment vooraf was ingepland of ontstond door een wijziging in het werkschema.

Interpretatie en klinische relevantie
De combinatie van subjectieve verbetering en hartslagdaling ondersteunt dat VR medische hypnose niet alleen als prettig wordt ervaren, maar ook gepaard kan gaan met fysiologische correlaten van ontspanning. In een werkcontext waarin tijd schaars is, is de mogelijkheid om binnen ongeveer 25 minuten een meetbare daling in negatieve affective states te bereiken relevant. Een plausibel mechanisme is dat immersie tijdelijk afstand creëert van werkgerelateerde prikkels, waardoor herstel kan optreden. Daarnaast vraagt VR minder van interne focus dan sommige klassieke ontspanningstechnieken, wat belangrijk kan zijn bij mentale vermoeidheid. De bevinding dat timing en planning belangrijk zijn, sluit aan bij implementatievraagstukken: structurele inbedding in pauzeroutines en beschikbaarheid van een geschikte ruimte kunnen bepalend zijn voor duurzaam gebruik.

Beperkingen
Dit betreft een pilotstudie met beperkte steekproefgrootte. De mate waarin effecten generaliseerbaar zijn naar andere instellingen en functies vraagt om vervolgonderzoek. Zonder expliciete controlegroep kan niet worden uitgesloten dat tijd en context bijdragen aan veranderingen, hoewel de fysiologische daling tijdens sessies een relevante aanwijzing blijft.

Conclusie
VR medische hypnose bij zorgprofessionals ging in deze pilotstudie samen met significante verbetering in negatieve affective states en met een meetbare hartslagdaling tijdens sessies. De resultaten ondersteunen Psylaris Relax als potentieel bruikbare micro interventie voor herstel en stressreductie op de werkvloer, met vervolgonderzoek gericht op controledesigns, effectgrootte en optimale implementatiestrategieën.

Figuur 1. PANAS negatief affect vóór en na eerste en laatste interventie

Figuur 2. Gemiddelde hartslag vóór en na een VR sessie